AB’nin Sınırda Karbon Düzenleme Mekanizması (SKDM / CBAM) geçiş dönemini 2025 sonunda tamamladı; 2026 itibarıyla kesin döneme geçildi. Demir-çelik, alüminyum, çimento, gübre, hidrojen ve elektrik gibi kapsamdaki ürünlerde ürüne gömülü emisyonun doğru hesaplanması artık ihracatın ön koşuludur.
Karbon modülü bu hesabı ERP’de zaten bulunan veriyle yapar: alış faturaları, stok hareketleri, üretim fişleri ve satış faturaları. Kullanıcıdan yalnızca ERP’de olmayan veriler istenir; sayaç endeksleri, tedarikçi beyanları ve emisyon faktörleri.
Beş Adımlı Süreç
Modül 13 ekrandan oluşur ve beş süreç grubunda ilerler:
| Adım | Süreç | Ekranlar |
|---|---|---|
| 1 | Tanımlar | Tesis, İzleme Planı, Emisyon Faktörü, Emisyon Kaynağı, Stok Kartı SKDM sekmesi, Tedarikçi Emisyon Beyanı |
| 2 | Veri toplama | Enerji Sayaç Okuma, Emisyon Faaliyet Fişi, Fatura SKDM sekmesi |
| 3 | Hesaplama | Dönem Gömülü Emisyon Hesaplama |
| 4 | Doğrulama | Doğrulama Paketi |
| 5 | Raporlama | SKDM Emisyon Bildirim Raporu, Karbon Panosu |
- Kullanıcıdan istenen: sayaç endeksleri, tedarikçi emisyon beyanları, emisyon faktörleri, tesis bilgileri ve faaliyet fişi onayları.
- ERP’den otomatik gelen: alış faturaları, stok çıkışları, üretim miktarları, ürün ağacı, ihracat faturaları ve cari bilgileri.
- Sistemin ürettiği: Scope 1-2-3 emisyonları, ürün bazlı gömülü emisyon (SEE), fatura bazlı SKDM verisi, AB ithalatçısına bildirim raporu ve karbon panosu.
Tanımlar: Tesis, Plan ve Faktörler
SKDM’de emisyonlar tesis (installation) bazında izlenir. Tesis kartı operatör, NACE faaliyet kodu, UN/LOCODE, koordinat ve izleme yöntemini tutar; tüm kaynaklar, sayaçlar ve hesaplamalar bir tesise bağlanır.
İzleme planı, doğrulayıcının denetime başladığı resmi metodoloji kaydıdır: kaynak akışları, hesaplama yöntemi, ölçüm cihazları ve kalibrasyon tarihleri, veri akışı ve kontroller. Plan sürümlenir; onaylı plan değiştirilemez, değişiklik yeni sürümle yapılır. Onaylı planı olmayan tesiste dönem kapatılamaz.
Emisyon faktörü kütüphanesi yakıt, enerji ve malzeme katsayılarını geçerlilik tarihine göre sürümler. Kullanılmış bir faktör değiştirilemez; geçmiş dönem hesapları o dönemde geçerli faktörle yeniden üretilebilir.
Mevcut stok kartına eklenen SKDM sekmesi ürünün kapsamda olup olmadığını, KN (GTİP) kodunu, mal kategorisini ve üretim rotasını tutar.
Veri Toplama
Emisyon faaliyet fişi, sayaç dışındaki tüm emisyon verisinin girildiği ana hareket ekranıdır. “Kaynak belgelerden aktar” ile alış faturaları ve stok çıkışlarından otomatik oluşturulur; her satır kaynak belgesine bağlantılıdır. Bir kaynak belge yalnızca bir fişe aktarılabilir.
Sayaç okumaları elektrik, doğal gaz ve buhar endekslerini toplar; ilk endeks önceki dönemden gelir, tüketim ve emisyon hesaplanır. Tüketim önceki 12 ay ortalamasından ±%40 saparsa kayıt kontrole düşer. MES / IoT bağlantısı varsa okumalar otomatik gelir.
Tedarikçi emisyon beyanları kütük, hurda, ingot gibi öncül malzemelerin gömülü emisyonunu kayıt altına alır ve alış faturalarına otomatik uygulanır. Beyanı olmayan öncülde varsayılan değer kullanılır ve raporda işaretlenir.
Yapay zekâ asistanı taslak faaliyet fişi hazırlayabilir; kayıt, kullanıcı onayıyla kesinleşir.
Dönem Hesabı ve Ürün Bazlı SEE
Dönem sonunda onaylı sayaç okumaları, faaliyet fişleri ve tedarikçi beyanları toplanır; emisyonlar üretim süreçlerine dağıtılır ve ürün başına spesifik gömülü emisyon (SEE) hesaplanır. Üretim miktarları ERP üretim fişlerinden alınır:
- SEE = (süreç emisyonu + öncül emisyon) ÷ üretim miktarı (tCO₂e/t)
- Sonuç stok kartına ve ihracat faturalarına aktarılır.
- Kontroller sekmesinde engelleyici uyarı varsa dönem kapatılamaz; kapatılan dönem yalnızca yetkiyle ve gerekçeyle yeniden açılır.
İhracat Faturası ve SKDM Bildirimi
AB’ye kesilen ihracat faturasında SKDM kapsamındaki satırlar otomatik tespit edilir; her satır için KN kodu, tesis, ton miktarı ve gömülü emisyon gösterilir. AB ithalatçısı, EORI numarası ve menşe ülkede ödenen karbon fiyatı da bu sekmede tutulur.
SKDM emisyon bildirim raporu, ithalatçının beyannamesinde kullanacağı veriyi alıcı ve dönem bazında, AB üretici-ithalatçı iletim şablonuna uygun Excel ve PDF olarak üretir; gönderim ve alıcı onayı takip edilir. Gönderilen rapor değiştirilemez, düzeltme yeni revizyonla yapılır.
Doğrulama ve Denetim İzi
Yıllık dönem kapatıldıktan sonra doğrulama paketi; tesis emisyon raporunu, izleme planı sürümünü, hesaplama dökümünü, kaynak belge listesini, faktörleri ve kalibrasyon sertifikalarını tek pakette toplar. Paket oluşturulduğu anda veri dondurulur. Akredite doğrulayıcı sisteme süreli ve salt okunur bir kullanıcıyla erişir; bulgular aynı ekranda kaydedilir ve kapatılır.
Olumlu görüş alınmadan gerçek veriye dayalı SKDM bildirimi gönderilemez. Tüm karbon ekranlarında zaman tüneli kullanılır; her emisyon değeri kaynak belgesine (fatura, stok fişi, sayaç okuması) kadar izlenebilir.
Mevcut Modüllerle Bağlantılar
| Mevcut ekran | Kullanılan veri | Karbon modülündeki karşılığı |
|---|---|---|
| Satınalma › Alış faturaları | Yakıt, elektrik, malzeme, nakliye | Faaliyet fişine otomatik aktarım |
| Stok › Stok hareketleri | Proses malzemesi ve yakıt çıkışları | Faaliyet fişine otomatik aktarım |
| Stok › Stok kartları | KN kodu, mal kategorisi, birim | SKDM sekmesi |
| Üretim › Üretim fişleri | Üretim miktarı, tüketilen öncüller | Gömülü emisyon hesabı |
| Satış › Faturalar | AB’ye ihracat faturaları | SKDM sekmesi ve bildirim raporu |
| Cari › Cari kartlar | Tedarikçi, AB ithalatçısı, EORI | Beyanlar ve bildirimler |
| MES / IoT | Sayaç ve enerji ölçümleri | Otomatik sayaç okuması |
Önerilen yetki rolleri: karbon veri girişi, karbon onaylayıcı, karbon yöneticisi, salt okuma ve doğrulayıcı (dış kullanıcı). Kategori ve kural tanımları (kapsam listesi, dolaylı emisyonun dahil olduğu kategoriler, iletim şablonu) kodda değil parametre tablolarında tutulur; AB kuralları güncellendiğinde yazılım değişikliği gerekmez.
Devreye Alma Fazları
- Temel: tesis, faktör ve kaynak tanımları; sayaç okuma; faaliyet fişi (manuel ve Excel); stok SKDM sekmesi. Emisyon envanteri çıkarılabilir.
- Otomasyon: alış faturası ve stok çıkışlarından otomatik aktarım, dönem hesaplaması, tedarikçi beyanları. Ürün bazlı SEE hesaplanır.
- Doğrulama ve raporlama: izleme planı, doğrulama paketi, fatura SKDM sekmesi, bildirim raporu ve karbon panosu. AB alıcılarına bildirim yapılır.
- İleri: MES / IoT sayaç entegrasyonu, tedarikçi web portalı, yapay zekâ ile anomali tespiti ve Dijital Ürün Pasaportu’na veri aktarımı.
Modülün fayda ve kurulum yaklaşımı için Karbon çözüm sayfasına bakabilirsiniz.